Kənd yerlərində məktəblərin bağlanaraq təhsilin kompüter və onlayn dərslər üzərindən təşkili ideyası cəmiyyət üçün ciddi risklər yaradır. Təhsil eksperti Kamran Əsədov vurğulayır ki, bu yanaşma təhsildə bərabərliyi təmin etmir, əksinə sosial uçurumu daha da dərinləşdirir. Onun sözlərinə görə, kənd məktəbi təkcə dərs keçilən yer deyil, kəndin sosial, mədəni və intellektual mərkəzidir və onun bağlanması birbaşa kəndin boşalmasına xidmət edir.

Dünya təcrübəsi göstərir ki, yalnız onlayn təhsilə əsaslanan modellər xüsusilə kənd və ucqar ərazilərdə uğursuz nəticələr verir. OECD-nin pandemiya dövrü ilə bağlı hesabatlarında qeyd olunur ki, internet və texniki imkanları zəif olan regionlarda şagirdlərin təlim nəticələri orta hesabla 35–40 faiz geriləyib. ABŞ-da kənd məktəblərinin bağlanaraq distant təhsilə keçirilməsi cəhdləri bir sıra ştatlarda kütləvi narazılıqlara səbəb olub və nəticədə bu siyasət yenidən nəzərdən keçirilib. Finlandiya və Norveç kimi ölkələr isə əksinə, azşagirdli kənd məktəblərini qorumaq üçün əlavə maliyyə mexanizmləri tətbiq edir.

Təhsil eksperti Kamran Əsədov qeyd edir ki, “onlayn dərs şəhər üçün alternativ ola bilər, amma kənd üçün əsas model ola bilməz”. O bildirir ki, statistik olaraq Azərbaycanda kənd yerlərində yaşayan ailələrin təxminən 30–35 faizinin evində stabil internet yoxdur, 40 faizə yaxın ailədə isə bir neçə uşaq üçün yalnız bir kompüter və ya planşet mövcuddur. Bu isə onlayn təhsilin effektivliyini ciddi şəkildə azaldır.

Ekspert sitat gətirir, bildirir ki, UNESCO-nun məlumatlarına əsasən, aşağı gəlirli regionlarda distant təhsilə tam keçid məktəbdən yayınma hallarını 2 dəfə artırır. Hindistan və Afrika ölkələrində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, kənd məktəblərinin bağlanmasından sonra qızların təhsildən kənarda qalma riski 20–25 faiz yüksəlir. Kamran Əsədov vurğulayır ki, bu risklər Azərbaycan üçün də realdır və sosial nəticələri uzunmüddətli olacaq.

Kamran Əsədov qanunvericiliyə uyğun olaraq qeyd edir ki, “Təhsil haqqında” Qanunda hər bir vətəndaşın keyfiyyətli və əlçatan təhsil alma hüququ təsbit olunub. Həmin qanunda dövlətin təhsil infrastrukturunu qorumaq və inkişaf etdirmək öhdəliyi açıq şəkildə göstərilir. Ekspert bildirir ki, kənd məktəblərinin bağlanması bu hüququn ruhuna ziddir və təhsilin kommersiya və rahatlıq prizmasından idarə edilməsi kimi təhlükəli tendensiyanı gücləndirir.

Universitetlərin bu prosesdəki mövqeyi də tənqid olunur. Təhsil eksperti Kamran Əsədov vurğulayır ki, ali təhsil müəssisələrinin bir qismi distant təhsili ideal model kimi təqdim etsə də, pedaqoji və sosial nəticələrə dair ciddi elmi araşdırmalar aparmır. Onun fikrincə, universitetlər kənd reallığını nəzərə almadan verdikləri tövsiyələrlə təhsil siyasətinə yanlış istiqamət verirlər. Halbuki dünya universitetləri kənd təhsili üçün hibrid modellər, səyyar müəllim proqramları və azşagirdli məktəblər üçün xüsusi kurikulumlar hazırlayır.

Təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirir ki, onlayn təhsil ənənəvi məktəbi tamamlamalıdır, onu əvəz etməməlidir. O qeyd edir ki, kənd məktəblərinin bağlanması qısa müddətdə büdcə qənaəti kimi görünsə də, uzunmüddətli perspektivdə savadsızlıq, işsizlik və miqrasiya xərclərini artırır. Dünya Bankının hesablamalarına görə, kənd təhsilinə yatırılan hər 1 manat gələcəkdə iqtisadiyyata 3–4 manatlıq sosial fayda qaytarır.

Nəticə olaraq, Təhsil Eksperti Kamran Əsədov sitat gətirir, bildirir ki, “kənd məktəbini bağlamaqla problemi həll etmirik, problemi dərinləşdiririk”. Onun fikrincə, dövlət siyasəti kənd məktəblərini rəqəmsal texnologiyalarla gücləndirməli, müəllimləri stimullaşdırmalı və kənddə təhsili cəlbedici etməlidir. Əks halda onlayn dərs adı altında həyata keçirilən bu yanaşma təhsildə bərabərliyi deyil, təhsildə uçurumu daha da böyüdəcək.

Bəhman Hüseynli